题库网
#cb810665-e0cd-43a5-a3dc-80d04b88467d中上解答题指数与指数函数函数

指数函数的单调性与方程解的个数

已知函数 f(x)=axx2f(x) = a^{x} - x - 2,其中 a>0a > 0a1a \ne 1。 (1)当 a=12a = \frac{1}{2} 时,判断函数 f(x)f(x)R\mathbb{R} 上的单调性,并求其零点个数; (2)若关于 xx 的方程 f(x)=0f(x) = 0 恰有两个不同的实数解,求实数 aa 的取值范围。

解析
(1)当 a=12a = \frac{1}{2} 时,f(x)=(12)xx2=2xx2f(x) = \left(\frac{1}{2}\right)^x - x - 2 = 2^{-x} - x - 2。 求导:f(x)=2xln21f'(x) = -2^{-x} \ln 2 - 1。 由于 2x>02^{-x} > 0ln2>0\ln 2 > 0,故 2xln2<0-2^{-x} \ln 2 < 0,进而 f(x)=2xln21<1<0f'(x) = -2^{-x} \ln 2 - 1 < -1 < 0 对任意 xRx \in \mathbb{R} 恒成立。 因此 f(x)f(x)R\mathbb{R} 上严格单调递减。 又因 limxf(x)=limx(2xx2)=+\lim_{x \to -\infty} f(x) = \lim_{x \to -\infty} (2^{-x} - x - 2) = +\infty(因 2x+2^{-x} \to +\inftyx+-x \to +\infty), limx+f(x)=limx+(2xx2)=02=\lim_{x \to +\infty} f(x) = \lim_{x \to +\infty} (2^{-x} - x - 2) = 0 - \infty - 2 = -\infty, 且 f(x)f(x) 连续,由零点存在定理及严格单调性,f(x)=0f(x) = 0 有且仅有一个实数解。故零点个数为 11。 (2)考虑一般情形:f(x)=axx2f(x) = a^x - x - 2a>0a > 0a1a \ne 1。 求导:f(x)=axlna1f'(x) = a^x \ln a - 1。 令 f(x)=0f'(x) = 0,得 axlna=1a^x \ln a = 1,即 ax=1lnaa^x = \frac{1}{\ln a}。 注意:该方程有解当且仅当 1lna>0\frac{1}{\ln a} > 0,即 lna>0    a>1\ln a > 0 \iff a > 1; 若 0<a<10 < a < 1,则 lna<0\ln a < 01lna<0\frac{1}{\ln a} < 0,而 ax>0a^x > 0,故 f(x)=axlna1<0f'(x) = a^x \ln a - 1 < 0 恒成立(因 axlna<0a^x \ln a < 0),即 f(x)f(x) 严格递减,至多一个零点,不满足“恰有两个解”。 因此只需讨论 a>1a > 1 的情形。 此时 f(x)=0f'(x) = 0 有唯一解:x0=loga(1lna)=ln(1lna)lna=ln(lna)lnax_0 = \log_a \left( \frac{1}{\ln a} \right) = \frac{\ln \left( \frac{1}{\ln a} \right)}{\ln a} = -\frac{\ln (\ln a)}{\ln a},要求该式有意义,需 lna>0\ln a > 0(已满足)且 1lna>0\frac{1}{\ln a} > 0(自动满足),但更关键的是 lna>1\ln a > 1?不,只要 lna>0\ln a > 0 即可定义 x0x_0;然而 1lna>0\frac{1}{\ln a} > 0 恒成立,故 x0x_0 总存在。但注意:若 0<lna<10 < \ln a < 1,即 1<a<e1 < a < e,则 1lna>1\frac{1}{\ln a} > 1ax0=1lna>1a^{x_0} = \frac{1}{\ln a} > 1,合理;若 lna=1\ln a = 1(即 a=ea = e),则 ax0=1a^{x_0} = 1x0=0x_0 = 0;若 lna>1\ln a > 1(即 a>ea > e),则 1lna<1\frac{1}{\ln a} < 1,仍为正,故 x0x_0 存在。 综上,对 a>1a > 1f(x)f'(x) 变号: - 当 x<x0x < x_0ax<1lnaa^x < \frac{1}{\ln a},故 f(x)<0f'(x) < 0; - 当 x>x0x > x_0ax>1lnaa^x > \frac{1}{\ln a},故 f(x)>0f'(x) > 0。 所以 f(x)f(x)(,x0)(-\infty, x_0) 上递减,在 (x0,+)(x_0, +\infty) 上递增,x0x_0 为极小值点。 要使 f(x)=0f(x) = 0 恰有两个不同实根,需极小值 f(x0)<0f(x_0) < 0,且两端极限为 ++\inftylimxf(x)=limx(axx2)=0+2=+\lim_{x \to -\infty} f(x) = \lim_{x \to -\infty} (a^x - x - 2) = 0 + \infty - 2 = +\infty(因 a>1ax0a > 1 \Rightarrow a^x \to 0x+-x \to +\infty); limx+f(x)=limx+(axx2)=+\lim_{x \to +\infty} f(x) = \lim_{x \to +\infty} (a^x - x - 2) = +\infty(指数增长快于线性)。 故图像呈“U”形,当且仅当极小值 f(x0)<0f(x_0) < 0 时,与 xx 轴有两个交点。 计算 f(x0)f(x_0): 由 ax0=1lnaa^{x_0} = \frac{1}{\ln a},代入得 f(x0)=ax0x02=1lnax02.f(x_0) = a^{x_0} - x_0 - 2 = \frac{1}{\ln a} - x_0 - 2.x_0 = _a ( (1)/( a) ) = / ( (1)/( a) ) a = -( ( a))/( a), 所以 f(x0)=1lna+ln(lna)lna2=1+ln(lna)lna2.f(x_0) = \frac{1}{\ln a} + \frac{\ln (\ln a)}{\ln a} - 2 = \frac{1 + \ln (\ln a)}{\ln a} - 2.f(x0)<0f(x_0) < 0,即 1+ln(lna)lna<2.\frac{1 + \ln (\ln a)}{\ln a} < 2.t=lnat = \ln a,则 t>0t > 0(因 a>1a > 1),不等式化为 1+lntt<21+lnt<2tlnt<2t1.\frac{1 + \ln t}{t} < 2 \quad \Longleftrightarrow \quad 1 + \ln t < 2t \quad \Longleftrightarrow \quad \ln t < 2t - 1. 构造函数 g(t)=2t1lntg(t) = 2t - 1 - \ln tt>0t > 0g(t)=2(1)/(t)g'(t) = 2 - (1)/(t),令 g(t)=0g'(t) = 0t=(1)/(2)t = (1)/(2)。 当 0<t<(1)/(2)0 < t < (1)/(2)g(t)<0g'(t) < 0;当 t>(1)/(2)t > (1)/(2)g(t)>0g'(t) > 0,故 g(t)g(t)t=(1)/(2)t = (1)/(2) 处取极小值: g(12)=2121ln12=11+ln2=ln2>0.g\left(\frac{1}{2}\right) = 2 \cdot \frac{1}{2} - 1 - \ln \frac{1}{2} = 1 - 1 + \ln 2 = \ln 2 > 0.limt0+g(t)=+\lim_{t \to 0^+} g(t) = +∞limt+g(t)=+\lim_{t \to +∞} g(t) = +∞,且最小值 ln2>0\ln 2 > 0,故 g(t)>0g(t) > 0 对所有 t>0t > 0 恒成立,即 lnt<2t1\ln t < 2t - 1 恒成立?但这与我们需求矛盾——说明上述推导中不等式方向或临界条件有误。 重新审视:我们需要 f(x0)<0f(x_0) < 0,即 1+ln(lna)lna2<0    1+ln(lna)lna<2.\frac{1 + \ln (\ln a)}{\ln a} - 2 < 0 \iff \frac{1 + \ln (\ln a)}{\ln a} < 2. 但此不等式并非对所有 a>1a > 1 成立。注意:ln(lna)\ln (\ln a) 仅在 lna>0\ln a > 0lna>1\ln a > 1?不,ln(lna)\ln (\ln a) 定义需 lna>0    a>1\ln a > 0 \iff a > 1,但 lna\ln a 必须 >0> 0,而 ln(lna)\ln (\ln a) 要求 lna>1    a>e\ln a > 1 \iff a > e。当 1<ae1 < a ≤ e 时,0<lna10 < \ln a ≤ 1,则 ln(lna)0\ln (\ln a) ≤ 0,且当 a=ea = eln(lna)=ln1=0\ln (\ln a) = \ln 1 = 0;当 a1+a \to 1^+lna0+\ln a \to 0^+ln(lna)\ln (\ln a) \to -∞。 因此分情况: - 若 1<a<e1 < a < e,则 0<lna<10 < \ln a < 1ln(lna)<0\ln (\ln a) < 0,分子 1+ln(lna)<11 + \ln (\ln a) < 1,分母 lna<1\ln a < 1,但整体可能大于或小于 2。需数值检验。 更稳妥方法:直接分析 f(x0)<0f(x_0) < 0 等价于 ax0x02<0ax0=1lna.a^{x_0} - x_0 - 2 < 0 \quad \text{且} \quad a^{x_0} = \frac{1}{\ln a}.1lnaloga(1lna)2<0.\frac{1}{\ln a} - \log_a \left( \frac{1}{\ln a} \right) - 2 < 0.u=lna>0u = \ln a > 0,则 a=eua = e^u_a ( (1)/(u) ) = ( (1/u))/(u) = -( u)/(u), 所以 f(x0)=1u+lnuu2=1+lnuu2.f(x_0) = \frac{1}{u} + \frac{\ln u}{u} - 2 = \frac{1 + \ln u}{u} - 2. 定义 h(u)=(1+lnu)/(u)2h(u) = (1 + \ln u)/(u) - 2u>0u > 0。 求 h(u)<0h(u) < 0 的解集。 h(u)<0    (1+lnu)/(u)<2    1+lnu<2uh(u) < 0 \iff (1 + \ln u)/(u) < 2 \iff 1 + \ln u < 2u(因 u>0u > 0)。 即 lnu<2u1\ln u < 2u - 1。 如前,设 k(u)=2u1lnuk(u) = 2u - 1 - \ln uu>0u > 0k(u)=2(1)/(u)k'(u) = 2 - (1)/(u),零点 u=(1)/(2)u = (1)/(2)k((1)/(2)) = 2 · (1)/(2) - 1 - (1)/(2) = 0 + 2 = 2 > 0, 且 k(u)>0k(u) > 0 对所有 u>0u > 0 成立(因最小值为正),故 lnu<2u1\ln u < 2u - 1 恒成立?但验证: 取 u=0.1u = 0.1ln0.12.302\ln 0.1 \approx -2.3022u1=0.82u - 1 = -0.82.302<0.8-2.302 < -0.8 ✓; u=1u = 1ln1=0\ln 1 = 021=12 - 1 = 10<10 < 1 ✓; u=0.01u = 0.01ln0.01=4.605\ln 0.01 = -4.6052u1=0.982u - 1 = -0.98,成立。 但 h(u)=(1+lnu)/(u)2h(u) = (1 + \ln u)/(u) - 2u0+u \to 0^+ 时:lnu\ln u \to -∞1+lnu1 + \ln u \to -∞,除以 u0+u \to 0^+,故 h(u)h(u) \to -∞; 在 u=1u = 1(即 a=ea = e):h(1)=(1+0)/(1)2=1<0h(1) = (1 + 0)/(1) - 2 = -1 < 0; 在 u=2u = 2a=e27.39a = e^2 \approx 7.39):h(2)=(1+ln2)/(2)2(1+0.693)/(2)2=0.84652=1.1535<0h(2) = (1 + \ln 2)/(2) - 2 \approx (1 + 0.693)/(2) - 2 = 0.8465 - 2 = -1.1535 < 0; 似乎恒负?但题目要求“恰有两个解”,而 a>1a > 1f(x)f(x) 总有极小值,若极小值恒负,则总有两个零点?这与直觉不符。 重新检查极限:当 a>1a > 1, - limxax=0\lim_{x \to -∞} a^x = 0x+-x \to +∞,故 f(x)+f(x) \to +∞; - limx+ax=+\lim_{x \to +∞} a^x = +∞,主导项,故 f(x)+f(x) \to +∞; - 若极小值 f(x0)<0f(x_0) < 0,则必有两零点;若 f(x0)=0f(x_0) = 0,一零点(重根);若 f(x0)>0f(x_0) > 0,无零点。 那么是否存在 a>1a > 1 使得 f(x0)>0f(x_0) > 0? 令 h(u)=(1+lnu)/(u)2h(u) = (1 + \ln u)/(u) - 2,求其最大值。 h(u)=((1/u)u(1+lnu)1)/(u2)=(1(1+lnu))/(u2)=(lnu)/(u2)h'(u) = ((1/u) · u - (1 + \ln u) · 1)/(u^2) = (1 - (1 + \ln u))/(u^2) = (-\ln u)/(u^2)。 令 h(u)=0h'(u) = 0,得 lnu=0    u=1\ln u = 0 \iff u = 1。 当 0<u<10 < u < 1lnu<0\ln u < 0h(u)>0h'(u) > 0;当 u>1u > 1h(u)<0h'(u) < 0,故 h(u)h(u)u=1u = 1 处取最大值: h(1)=1+012=1<0.h(1) = \frac{1 + 0}{1} - 2 = -1 < 0. 因此对所有 u>0u > 0(即 a>1a > 1),h(u)1<0h(u) ≤ -1 < 0,即 f(x0)<0f(x_0) < 0 恒成立! 但这意味着对任意 a>1a > 1f(x)=0f(x) = 0 都恰有两个实根?验证特例: 取 a=2a = 2f(x)=2xx2f(x) = 2^x - x - 2f(0)=102=1<0f(0) = 1 - 0 - 2 = -1 < 0f(1)=212=1<0f(1) = 2 - 1 - 2 = -1 < 0f(2)=422=0f(2) = 4 - 2 - 2 = 0 → 一个根 x=2x = 2f(1)=0.5+12=0.5<0f(-1) = 0.5 + 1 - 2 = -0.5 < 0f(2)=0.25+22=0.25>0f(-2) = 0.25 + 2 - 2 = 0.25 > 0,故在 (2,1)(-2,-1) 有一根; f(3)=832=3>0f(3) = 8 - 3 - 2 = 3 > 0,且 f(2)=0f(2) = 0f(x)=2xln21f'(x) = 2^x \ln 2 - 1f(2)=4ln214×0.6931=2.7721=1.772>0f'(2) = 4 \ln 2 - 1 \approx 4 × 0.693 - 1 = 2.772 - 1 = 1.772 > 0,故 x=2x = 2 是单根,另一根在左侧,共两个。 再取 a=1.1a = 1.1,数值计算可知仍有两根。 但题目要求“恰有两个”,而 a>1a > 1 时恒成立,0<a<10 < a < 1 时仅一个或零个。然而需排除 f(x0)=0f(x_0) = 0 的情况(此时相切,仅一个解)。但 h(u)<0h(u) < 0 严格成立,故无相等情况。 等等:当 a1+a \to 1^+u=lna0+u = \ln a \to 0^+x0=(lnu)/(u)+x_0 = -(\ln u)/(u) \to +∞(因 lnu\ln u \to -∞,负负得正),且 f(x0)=(1+lnu)/(u)2f(x_0) = (1 + \ln u)/(u) - 2 \to -∞,仍小于 0。 但 a=1a = 1 不允许(底数不能为 1)。 然而,标准结论是:对 f(x)=axxbf(x) = a^x - x - b,当 a>1a > 1bb 适中时有两解。本题 b=2b = 2 固定。 查阅或重思:是否存在 aa 使极小值非负? 令 f(x0)=0f(x_0) = 0(1+lnu)/(u)=2(1 + \ln u)/(u) = 2,即 1+lnu=2u1 + \ln u = 2u。 令 p(u)=2ulnu1p(u) = 2u - \ln u - 1p(u)=21/up'(u) = 2 - 1/u,零点 u=1/2u = 1/2p(1/2)=1ln(1/2)1=ln2>0p(1/2) = 1 - \ln(1/2) - 1 = \ln 2 > 0,且 p(u)>0p(u) > 0 恒成立,故 1+lnu=2u1 + \ln u = 2u 无解,即 f(x0)=0f(x_0) = 0 无解。 因此对所有 a>1a > 1f(x0)<0f(x_0) < 0,故恰有两个实根。 但需验证边界:当 a1+a \to 1^+,函数 ax1a^x \to 1(常函数),f(x)1x2=x1f(x) \to 1 - x - 2 = -x -1,为直线,仅一个零点。矛盾!问题出在 a1+a \to 1^+ 时,lna0+\ln a \to 0^+x0=(ln(lna))/(lna)+x_0 = -(\ln(\ln a))/(\ln a) \to +∞,且 f(x)f(x) 的“谷底”移向无穷远,同时变浅?需更精确分析。 实际上,当 a1+a \to 1^+ax=exlna1+xlnaa^x = e^{x \ln a} \approx 1 + x \ln a(泰勒),则 f(x)1+xlnax2=1+x(lna1)f(x) \approx 1 + x \ln a - x - 2 = -1 + x(\ln a - 1),斜率为负,严格递减,仅一解。说明当 aa 接近 1 时,虽数学上 f(x)=axlna1f'(x) = a^x \ln a - 1 在某点为 0,但该点极远,且在有限区间内单调。 关键:x0=loga(1/lna)x_0 = \log_a(1/\ln a) 要求 1/lna>01/\ln a > 0(成立),但当 lna\ln a 很小时,1/lna1/\ln a 很大,x0x_0 很大,此时 f(x)f(x) 在常规区间近似线性,但全局仍有极小值。 然而,题目要求“恰有两个不同实数解”,结合常规高考命题,答案应为 a>1a > 1ae1/ea ≠ e^{1/e}?不,本题标准解法如下: 正确分析:f(x)=axx2f(x) = a^x - x - 2f(x)=axlna1f'(x) = a^x \ln a - 1。 - 若 0<a<10 < a < 1lna<0\ln a < 0ax>0a^x > 0,故 f(x)<0f'(x) < 0 恒成立,ff 严格减,至多一解。又 f(0)=102=1<0f(0) = 1 - 0 - 2 = -1 < 0limxf(x)=+\lim_{x \to -∞} f(x) = +∞,故恰有一解。不满足。 - 若 a>1a > 1ff' 有唯一零点 x0=loga(1/lna)x_0 = \log_a(1/\ln a),且 ff 先减后增。 为有两解,需 f(x0)<0f(x_0) < 0。 计算 f(x_0) = (1)/( a) - _a((1)/( a)) - 2。 令 t=lna>0t = \ln a > 0,则 f(x0)=(1)/(t)(ln(1/t))/(t)2=(1+lnt)/(t)2f(x_0) = (1)/(t) - (\ln(1/t))/(t) - 2 = (1 + \ln t)/(t) - 2。 令 φ(t)=(1+lnt)/(t)\varphi(t) = (1 + \ln t)/(t)t>0t > 0φ(t)=((1/t)t(1+lnt))/(t2)=(lnt)/(t2)\varphi'(t) = ((1/t)t - (1 + \ln t))/(t^2) = (-\ln t)/(t^2),故 φ(t)\varphi(t)(0,1)(0,1) 增,(1,+)(1,+∞) 减,最大值 φ(1)=1\varphi(1) = 1。 因此 (1+lnt)/(t)1(1 + \ln t)/(t) ≤ 1,故 f(x0)=φ(t)21<0f(x_0) = \varphi(t) - 2 ≤ -1 < 0 对所有 t>0t > 0 成立。 所以对所有 a>1a > 1f(x0)<0f(x_0) < 0,从而 f(x)=0f(x) = 0 恰有两个不同实数解。 但需排除 aa 使 x0x_0 不存在的情况——仅当 a1a ≤ 1,而 a>1a > 1 已覆盖。 然而,当 a=e1/ea = e^{1/e} 或类似值?不,此处无例外。 标准答案:a>1a > 1。 验证 a=1.5a = 1.5f(x)=1.5xx2f(x) = 1.5^x - x - 2f(0)=1f(0) = -1f(1)=1.5f(1) = -1.5f(2)=2.2522=1.75f(2) = 2.25 - 2 - 2 = -1.75f(4)=(1.5)4=5.062542=0.9375f(4) = (1.5)^4 = 5.0625 - 4 - 2 = -0.9375f(5)=7.5937552=0.59375>0f(5) = 7.59375 - 5 - 2 = 0.59375 > 0,故 (4,5)(4,5) 一根;f(1)=1/1.5+120.666+12=0.333f(-1) = 1/1.5 + 1 - 2 \approx 0.666 + 1 - 2 = -0.333f(2)=(1.5)2=0.444+22=0.444>0f(-2) = (1.5)^{-2} = 0.444 + 2 - 2 = 0.444 > 0,故 (2,1)(-2,-1) 一根。共两个。 因此,实数 aa 的取值范围为 (1,+)(1, +∞)。 综上: (1)当 a=(1)/(2)a = (1)/(2) 时,f(x)f(x)R\mathbb{R} 上严格单调递减,零点个数为 11; (2)当且仅当 a>1a > 1 时,方程 f(x)=0f(x) = 0 恰有两个不同的实数解,故 aa 的取值范围是 (1,+)(1, +∞)